Programma Literaturia 2019

WIE MOOIE VERHALEN ZOEKT ZAL ZE (HIER) VINDEN

Literaturia is het sprankelende, literaire en poëtische programma van Noorderzon waarbij het vooral om de mooie verhalen gaat. Geen stukjes voorlezen, geen interviewtjes over het zoveelste nieuwe boek, maar bevlogen avonden vol verrassingen.

Weemoedig, vrolijk of smaakvol, maar evengoed op en top Brits, Berbers en kleurrijk. Kortom, literatuur en poëzie in al haar gedaantes: van kookboeken tot graphic novels en van klassieke taalvirtusoteit tot live podcasting.

Leg je boek even terzijde en kom luisteren, kijken en genieten van literatuur en poëzie op Noorderzon. We vieren de literatuur en jij mag erbij zijn!

Literaturia, curator: Stefan Nieuwenhuis, Buro05. Mede mogelijk gemaakt door het Nederlands Letterenfonds en LIRA.

donderdag 15 augustus, 20 uur, Spiegeltent

Levi Weemoedt & Özcan Akyol - Pessimisme kun je leren!

Literaturia opent deze Noorderzon met een literaire avond rond twee positieve zielen. Samen nemen zij het publiek mee in de wereld van de meesterlijke observatie en zachte melancholie. Om stilletjes te gniffelen, maar in ieder geval om voluit van te genieten.

vrijdag 16 augustus, 21 uur, Desdemona

Floss Literaire Kunst Quiz

De populaire Groningse FLOSS kunstquiz van verlegt voor deze keer de focus naar literatuur.
Haak aan bij de diepgravende en toch ook luchtige kennisquiz die leunt op mooie beelden, zinnen en fascinaties onder leiding van celebrity presentator Wabbesch Wabbesch.

zaterdag 17 augustus, 20 uur, Desdemona

Hé hallo, zeg - Het leven en werk van Karel ten Haaf

Een vrolijke, politieke, dichterlijke en literaire avond met diverse auteurs rond het werk van Karel ten Haaf, de eigenzinnige stem in de vaderlandse literaire wereld die onlangs overleed. Met voordrachten, film en veel herinneringen aan deze unieke, bevlogen figuur. Met onder anderen Hans Plomp, Joep van Ruiten, Daniël Dee, Harry Zijlstra en de leden van de Dichtclub.

zondag 18 augustus, Desdemona

Literaturia over de grens: Engeland

14 uur 30: Titia Ketelaar - Mind the gap

19 uur 30: Harry de Paepe - Stiff upper lips

Een voormalige NRC-correspondent in Londen en een anglofiele historicus vertellen over het land, de mensen en redenen voor de chaos in het pre-Brexit tijdperk, aan de hand van hun boeken over Engeland, de Engelse mentaliteit en de buitengewone Britse gewoonten. Uiteraard met ruimte voor vragen en discussie.

maandag 19 augustus, 20 uur, Desdemona

Jacques Hermes - Het culinaire Noorden, een avond over literatuur en eten

Aan de hand van zijn eigen boeken en die van anderen beschouwt culinaire (boeken)liefhebber Jacques Hermes de geschiedenis van het eten in de literatuur: welke rol had en heeft eten in de literatuur? Bestaat er zoiets als de literaire Febo?

dinsdag 20 augustus, 19, 20, 21 en 22 uur, Leliesingel

Babah Tarawally - Gevangen in zwart-witdenken: En hoe we kunnen ontsnappen

Tarawally, Trouw-columnist en auteur van de eye-opener Gevangen in zwart-witdenken, gaat op zoek naar een uitweg in het vastgelopen debat over kleur en identiteit. Met persoonlijke ervaringen en pittige reacties van lezers op zijn uitgesproken columns probeert hij antwoorden te vinden - het publiek wordt daarbij van harte uitgenodigd om mee te denken.

woensdag 21 augustus, 19, 20, 21 en 22 uur, Leliesingel

Mohammed Benzakour - Tien op een ezel

Benzakour doet in zijn vermakelijke taalbundel Tien op een ezel onderzoek naar spreuken en spreekwoorden in het Berbers en kwam tot interessante ontdekkingen. Als taal de spiegel is van de ziel, is er dan een betere kennismaking denkbaar dan via het hart van de taal. Hij deelt zijn mooiste taalschatten met het publiek.

donderdag 22 augustus, 19, 20, 21 en 22 uur, Leliesingel

Literair dispuut Flanor - Zo (mooi) is literatuur

Het literaire studentendispuut Flanor bestaat bijna 35 jaar. Hoog tijd om de studentenkamer te verlaten en alle Groningers - en Noorderzonbezoekers - te laten zien wie ze zijn en wat ze doen. De Flanorianen delen hun enthousiasme voor literatuur, met bevlogen lezingen, Virtual Reality en voordrachten.

vrijdag 23 augustus, 19, 20, 21 en 22 uur, Leliesingel

Tobi Dahmen - Fietsmod

Fietsmod is een autobiografische graphic novel die je terugbrengt naar de wilde jaren tachtig en negentig, met mods, skinheads en scooterboys, vriendschap en heel veel muziek. Tobi Dahmen neemt je in zijn lezing mee op deze tijdreis met plaatjes, muziek en animaties.

zaterdag 24 augustus, 19, 20, 21 en 22 uur, Leliesingel

Margreet de Heer - Stripmaker des Vaderlands over de graphic novel

De Stripmaker des Vaderlands is op een missie. Ze wil de schoonheid van de literaire strip onder de aandacht brengen. Op een bevlogen manier put ze uit haar eigen werk en dat van anderen en laat ze zien welke rijkdom er achter de graphic novel schuilgaat, met animaties, film en veel stripplaatjes.

zaterdag 24 augustus, 19 uur 30, Ophelia

Eeuw van de amateur live, met Botte Jellema, Ype Driessen en Paulien Cornelisse

Behoeft de podcast De eeuw van de amateur nog enige introductie? Het is uitgeroepen tot de beste podcast van Nederland en dat is voor een groot deel te danken aan de presentatoren, Botte, Ype en Paulien. Ze zijn op Literaturia om live een podcast op te nemen, mét publiek. Uniek, groots en meeslepend.

en...

van vrijdag 16 augustus tot en met maandag 19 augustus, doorlopend van 13 - 18 uur, Speelweide

KidsLiteraturia, het Paard van de Prinses

De Prinses is haar paard kwijt en het toeval wil dat het paard op Noorderzon is. Kinderen brengen in een groepje het paard naar de prinses terug, maar dat is nog niet zo eenvoudig: onderweg komen ze allerlei spannende obstakels tegen. Hoe lossen ze dat op? Samen bedenken ze het verhaal, met een blije prinses op het einde.

Literaturia dag 9: Lilian Zielstra - Ode aan Groningen

Het is weer voorbij. De elfde editie van Literaturia, het literaire en poëtische programma van Noorderzon, is gisteravond stralend afgesloten: in de volle zon en met de Stadsdichter van Groningen, Lilian Zielstra. Met haar Ode aan Groningen liet ze de aanwezigen kennis maken met de stad die zij nu anderhalf jaar in poëzie heeft gevat.

Zielstra vertelde over de keuzes die ze maakte en wat van een stadse plek een poëtisch onderwerp maakt. Zo maakte ze het publiek duidelijk hoe het proces van gedichten schrijven werkt en liet ze de resultaten uiteraard horen.

Naderhand vroeg ze de aanwezigen nog om onvermoede plekjes die het waard zijn vereeuwigd te worden in een stadsgedicht. Het leverde naast persoonlijke voorkeuren ("Onze achtertuin") ook enkele interessante voorstellen op, zoals de muurschildering van Jan van der Zee die ooit te zien was in de voormalige Analistenschool en nu is gereproduceerd in het Instituut voor Life Science & Technology van de Hanzehogeschool Groningen.

Literaturia 2018 was mooi en vooral erg veelzijdig. Door het verhaal als uitgangspunt te nemen, en niet een boek zoals gebruikelijker bij literaire evenementen, krijgt het publiek veel meer te zien en te horen over het verhaal van het verhaal. Dat pakte goed uit.

Een bespiegeling over Noorderzon kan nooit zonder meteorologisch overzichtje. We hadden het geluk dat de spatregendagen aan het begin zaten, zodat Literaturia - in de Desdemonatent - nergens last van had. Toen het opklaarde en de zon het festivalterrein omtoverde in een heerlijke plek om te zijn, zat Literaturia lekker buiten aan de Leliesingel.

Over bezoekers hadden we de hele editie bepaald niet te klagen: de Desdemona zat steeds vol en de kaartjes van het Leliesingel-programma waren halverwege de avonden uitverkocht. Belangrijker nog: publiek en pers reageerden unaniem positief op het gevarieerde aanbod. Mooi voor nu, maar vooral voor het werk dat er aan zit te komen voor de editie van 2019. Het is een stimulans om er weer iets moois van te maken. We zien er alvast naar uit. Wat ons betreft: tot volgend jaar!

Literaturia dag 8: Jente Jong en Marc Nochem - Het intieme vreemde

Overvallen door het mooie weer begon de vrijdag van Literaturia in een majeure stemming. Op het programma stond Het intieme vreemde, een live hoorspel van schrijfster Jente Jong en muzikant Marc Nochem. Opgevrolijkt door de zonnestralen, maar vooral door de intrigerende aankondiging, stond er een half uur voor aanvang van de eerste van vier voorstellingen al een rij voor de Literaturia-container aan de Leliesingel.

Het intieme vreemde is de gelijknamige roman van Jente Jong, over het gemis van een moeder en de dagboeken die het hoofdpersonage uit de roman helpen een reconstructie van het leven van haar moeder te maken. Jong had met hulp van gitarist en geluidscollagist Marc Nochem een deel uit haar roman bewerkt tot een waardige, kleine vertelling die op veel bijval kon rekenen van de aanwezigen.

Zo werkt het vaker aan de Leliesingel, waar meer theatercontainers staan: mensen schuifelen zachtjes voorbij en zodra de deuren bij een voorstelling opengaan, wordt er gespied hoe de mensen de locatie verlaten. Soms worden spontaan gesprekjes aangeknoopt, om te zien of de voorstelling de moeite van de verrassing waard is.
Op die manier verkochten Jong en Nochem gisteravond moeiteloos vier keer uit. Een vijfde voorstelling had zelfs gemakkelijk gekund, zo vaak moest het kassapersoneel uiteindelijk  'nee' verkopen.

Jong en Nochem speelden met bezieling en raakten de juiste snaar bij het publiek, waarmee ze eens te meer aantonen dat een roman een perfect vertrekpunt kan zijn voor een theatrale voorstelling. Festivals zouden meer oog moeten hebben voor de literaire hoek bij de programmering. Er is zoveel fraais te ontdekken; en beslist meer dan alleen een voordracht vanachter een kathedertje, met wat vragen naderhand. Dat is intussen achterhaald.

Literaturia dag 7: Michelle van Dijk en Roland Vonk - Groeten uit Rotterdam

Donderdagavond aan de stemmige Leliesingel. Voorbijgangers drentelen in een bleek zomerzonnetje langs de theaterlocaties. Bij de bonte Literaturia-container staat een rijtje belangstellenden te wachten. Op elk uur, beginnend om de klok van zeven, klinkt het Rotterdamse geluid van Roland Vonk en Michelle van Dijk, twee debuterende auteurs uit de havenstad.

Voorbijgangers die de titel van de voorstelling op het aankondigingenbord zien, laten het vet over de Leliesingel klinken. "Jottujjjdam" en het zingerige "kejje dat horen dan?" Binnen zijn Vonk en Van Dijk al begonnen met hun voordrachtsoirée. Om beurten lezen zij korte verhalen en passages voor, met verve en plezier. Van Dijk leest korte verhalen en delen uit haar roman Darko's Lessen, Vonk kiest voor zijn radiocolumns uit de bundel Dat moet nog blijken. De boekverkoper van dienst doet naderhand goede zaken.

Met Van Dijk en Vonk haalde Literaturia twee bijzondere stemmen naar Groningen. Bevlogen schrijvers, pakkende vertellers en innemende Rotterdammers die het publiek met een glimlach en een goed gemoed verder op weg stuurden. Een mooie balans, na de gekte van De Komijnen op de woensdag een echte literaire avond op de donderdag.

Literaturia dag 6: De Komijnen - Hier komen De Komijnen

De zesde dag van Literaturia was op voorhand al een spektakelstuk. Het Utrechtse literair-theatrale gezelschap De Komijnen kwam naar Noorderzon en dat gaat niet ongemerkt. De zes Komijnen houden niet van half werk en verbouwden in een uur tijd de complete Literaturia-locatie tot een Komijnendomein, dus met apparaten, lichtkasten, muziekinstrumenten en vooraf ondefinieerbare objecten.

De vier voorstellingen die volgden, met voordrachten, intermezzo's, literaire acts en muzikale interactie, waren zo uitzinnig en divers, dat het publiek naderhand nauwelijks kon uitleggen wat het zojuist had gezien. De Komijnen bleven er rustig onder, en voerden naarmate de avond vorderde de spanning nog wat verder op.

Literaturia was opnieuw compleet uitverkocht op de Leliesingel, wat laat zien dat avontuurlijk literair programma het goed doet bij festivalpubliek. Eerlijk is eerlijk: de uitdossingen van de Komijnen hebben daar gisteravond zeker aan bijgedragen. Het aankondigingenbord, dat repte van 100 acts in 20 minuten mét WTF-garantie, deed de rest.

Het publiek, dat even enthousiast het locatie uitstapte als het binnenging, was duidelijk overdonderd door De Komijnen. Eén van de bezoekers vatte het aldus samen: "Ik denk dat ik vanavond, als ik in bed lig, pas werkelijk doorheb wat ik zojuist allemaal heb gehoord en gezien." Zo zijn De Komijnen, daar weten ze in thuisbasis Utrecht intussen al alles van.

Literaturia dag 5: Frits Jonker

Literaturia heeft de Desdemona tent verlaten en is verhuisd naar de Leliesingel. Dat betekent vier korte voorstellingen per avond in een intieme setting. Gisteravond werd de nieuwe Literaturia-locatie ingewijd door schrijver-verzamelaar-liefhebber Frits Jonker die een werkelijk bijzonder programma in petto had. In vier voorstellingen vertelde Jonker bevlogen over fascinaties voor curieuze muziek, de geschiedenis van de single en de plaats die vinyl innam in vroeger dagen.

Wat de minicolleges van Jonker zo bijzonder maken is dat hij van de hak op de tak lijkt te springen, maar uiteindelijk altijd op een rond verhaal uitkomt. Gisteravond liet Jonker berichten horen van mensen aan familieleden overzee: hartverwarmende en grappige boodschappen die destijds voor de gelegenheid op plaat werden gezet. Hij vertelde over Max Woiski en tv-dominees uit het tijdperk van vóór de televisie. Hij liet de aanwezigen horen hoe de Duitsers aan het einde van WO II de geallieerde strijdkrachten probeerden te demotiveren met muziek, en zo voort.

De magie tussen publiek en Jonker was prachtig. Er ontstonden leuke gesprekken tijdens de voorstelling en er werd hier en daar voorzichtig meegezongen met reclameplaatjes uit de jaren vijftig. Voor Jonker de ultieme beloning voor zijn bevlogenheid: alle voorstellingen zaten compleet vol. Bijzonder, vond Jonker. Verdiend, vond het Noorderzon-publiek.

Literaturia dag 4: Richard Koek - New York

Op maandag steekt Literaturia altijd de landsgrenzen over. Dit jaar namen we de oversteek naar New York, woonplaats van fotograaf Richard Koek die onlangs een fotoboek van de stad publiceerde, New York New York.
In het boek vertelt Koek het verhaal van de stad die hij achttien jaar geleden leerde kennen en waaraan hij zijn hart verloor. Gisteravond was hij a man on a mission: hij vertelde de verhalen achter zijn foto's, om ons zo New York en haar inwoners te tonen.

De uitverkochte Desdemona tent puilde uit en hing aan zijn lippen. Koek bleek een rasverteller die moeiteloos overschakelde van zijn eigen jeugd in Noord-Holland, als zoon van een Argentijnse moeder, en de demografische samenstelling van de verschillende wijken in New York. Koek maakte inzichtelijk hoe hij op zoek gaat naar dat bepalende moment, dat ene tafereel, dat de situatie precies vat. Hij analyseerde zijn werk op een prettige manier en gaf met zijn uitleg het publiek alle gelegenheid zelf ook op ontdekking uit te gaan in zijn foto's.

In de aanloop naar Literaturia waren er fronsen en vragen: wat moet een fotograaf in een literair programma? Zelfs Koek had zijn bedenkingen. Maar wie gisteravond aanwezig was in de Desdemona tent verbindt de lijntjes: de foto's uit New York New York zijn de scenes van Koeks verhaal, dat hij gisteravond voluit vertelde.
Na afloop kreeg het publiek alle gelegenheid om vragen te stellen, waarmee de interessante avond met een halfuur werd verlengd. Ergens zeiden de mensen tegen Koek: blijf nog even, vertel vooral meer over je werk en die magische stad die je ons in al haar grootsheid op detailniveau hebt voorgehouden.

Een fotograaf bij Literaturia; soms moet je lef tonen om een geweldige avond voor elkaar te boksen. Wie verhalen zoekt, vindt ze evengoed in de fotografie. Op Noorderzon denken we niet in hokjes, maar in lijnen. Waarvan akte.

Literaturia dag 3: Joost Pollmann, Typex en de Dichters van Vrijdag

De zondag van Literaturia bestaat uit een middag- en een avondprogramma. Tijdens de middag was het de beurt aan stripprofessor Joost Pollmann die een illustratieve lezing hield over kunstenaarslevensverstrippingen: graphic novels over het leven van een kunstenaar. Met aansprekende voorbeelden zette hij uiteen hoe veel verstripping volgens eenzelfde stramien zijn opgezet, waarbij het rijke leven van een kunstenaar vaak wordt teruggebracht to enkele bepalende situaties en iconische beelden. Feitelijk verweet Pollmann de stripmaker luiheid, vooral omdat het anders kan.
Een bewijs van die andere aanpak leverde Typex, die de aanwezigen een inkijkje gaf in zijn nog te verschijnen biografische verstripping van het leven van Andy Warhol. In de vuistdikke graphic novel verdeelt Typex het leven van Warhol in hoofdstukken die steeds een andere vorm en uitstraling hebben. Typex vertelde onderhoudend over zijn werk, waaraan hij bijna vijf jaar schreef en tekende. Mooi was zijn uitleg over een subtiel verschil met zijn kunstenaarslevens tekenende collega's: hij neemt de vrijheid zaken toe te voegen, erbij te bedenken of aan te passen, als dat het verhaal -naar zijn bescheiden mening- ten goede komt.
Geprikkeld door de lezing had het merendeel van de aanwezigen meteen willen beginnen in de graphic novel, maar daarvoor is het nog te vroeg: die verschijnt op 4 oktober.

Het avondprogramma stond in het Noorderzon magazine omschreven als een zachte zondagavond en dat was goed ingeschat. De Dichters van Vrijdag, een Vlaams-Nederlands span bestaande uit Mustafa Kör, Sylvie Marie, Moya de Feyter en Hedwig Selles, zochten het niet in het volume, maar beslist wel in intensiteit. In voordrachten van maximaal twaalf minuten per persoon lieten ze de goed gevulde Desdemona tent horen dat zij ieder over een unieke poëtische stem beschikken. De optredens waren uitgekiend en hadden een theatrale component: geen stugge voorleessessies, maar levendige, intense voordrachten die op bijval van het publiek konden rekenen.
Poëzie zal nooit een geheide publiekstrekker worden, die illusie ligt al ver achter ons, maar wie bij avonden als die van De dichters van Vrijdag is geweest, weet dat de goegemeente toch ongemerkt veel moois aan zich voorbij laat gaan.
Maar zo zijn we dan ook wel weer: we gunnen de dolende horde een herkansing. Voor thuisblijvers, onwetenden en vakantiegangers zijn er fragmenten te zien van Sylvie Marie, Moya de Feyter, Hedwig Selles en Mustafa Kör.

Literaturia dag 2: De heren rond Rawie, met Jean Pierre Rawie

De tweede avond van Literaturia was om door een ringetje te halen. In een (sfeer)volle Desdemona tent opende Jean Pierre Rawie de avond met een korte verhandeling over poëzie en muziek, als inleiding bij het muzikale hoogtepunt van de avond: de Heren rond Rawie, een gezelschap puike muzikanten dat de gedichten van Rawie op muziek heeft gezet.
Voor het trio, bestaande uit Mattijs Verhallen (piano), Bas Marée (gitaar) en Ludo van der Winkel (contrabas) werkelijk begonnen, droeg Rawie nog enkele gedichten voor: "de wat meer recente verzen, omdat de heren vooral hebben geput uit mijn oudere werk, toen ik nog wel eens een grapje maakte".
Anders dan je wellicht zou verwachten, was de voorstelling 'Dit alles' verre van ingetogen en contemplatief, zoals gebruikelijk bij poëtische avonden. De heren maakten er een mooie en vooral grappige voorstelling van, met geestige intermezzi en gevatte kwinkslagen. Hun taalgebruik was dat van de dichter, en maakte de act compleet.
Het publiek viel als in de eerste minuut met de neus in de boter en bleef daar een vol uur heerlijk in liggen. Het applaus dat naderhand volgde, waarbij de aanwezigen zelfs theatraal gingen staan en bleven doorklappen, sprak boekdelen: De heren rond Rawie hebben gestraald en de harten veroverd. Beslist de hit van Literaturia!
Thuisblijvers en vakantiegangers kijken hier naar de poëtische introductie van Jean Pierre Rawie, en hier, hier en hier naar drie delen uit de voorstelling van de Heren rond Rawie.

Literaturia dag 1: Rudie Kagie - Jazzvogels

De kop is eraf. De elfde editie van Literaturia begon gisteravond swingend en boeiend, met een aansprekende muzieklezing van Rudie Kagie. Aan de hand van zijn laatste boek Jazzvogels vertelde de vooraanstaande jazzchroniqueur over de 'heiligenlevens' van onder meer Leo de Ruiter, Joop Korzelius, Tom Dissevelt, Nina Simone, Chet Baker en Theo Deken.
De Desdemona tent, sfeervol als altijd en al tien jaar uitvalsbasis van Literaturia, zat lekker vol. Het publiek was aandachtig en knikte het hoofd bij de muziekfragmenten, zoals gewoon onder jazzliefhebbers.
De anekdotes van Kagie waren smeuïg en typisch. Als er iets te leren viel, dan is het dat jazzmuzikanten zichzelf met de jaren gemakkelijk uit het oog verliezen. Beheersing slaat na verloop van tijd vooral op het instrument, want als er drugs en drank in het spel komt, gaat het vrijwel altijd mis.
De verhalen van Kagie waren sterk, goed gedocumenteerd en levendig in beeld gebracht. Ze gingen uiteindelijk vooral over het leven zelf, over de persoonlijkheid van de jazzartiest en de vrije tijdsgeest van de jaren vijftig tot nu. Het werd de grote verrassing van de avond; jazzmuzikanten zijn net gewone mensen, alleen zit er bijna altijd een flink steekje los.
Na afloop rende geen van de aanwezigen naar de biertent. Zij kozen voor een voorzichtig frisje, om te bekomen van de eerste avond van Literaturia.